muziek van Andreas Hammerschmidt c.s.

CONCERT: 19 juli, 15u – vrije bijdrage

Protestantse Kerk – Brabantse Olijfberg – Lange Winkelstraat 5, 2000 Antwerpen

10u30 – medewerking aan de kerkdienst
15u00 – concert



Programmaoverzicht van het concert n.a.v. de Masterclass ‘Andreas Hammerschmidt’ (leiding: Willem Ceuleers): 17-18 juli in de Brabantse Olijfberg. CONCERT: 19 juli, 15u – vrije bijdrage

1. Singet dem Herrn ein neues Lied
   • Andreas Hammerschmidt (1611-1675)
   • ‘Vierter Theill Musicalischer Andachten’ (1646)
     
2. Erbarm dich mein, o Herre Gott
   tekst: Erhart Hegenwalt (1524) / melodie: Johann Walter?
   • a. Koraalvoorspel
     • Heinrich Scheidemann (1595-1663)
     • Clausthaler Orgeltabulaturen
   • b. Vers 1 (4-stemmig motet)
     • Andreas Hammerschmidt (1611-1675)
     • ‘Musicalischer Andachten, Anderer Theil’ (1641)
   • c. Vers 2 en 3 (orgelzetting voor samenzang)
     • Samuel Scheidt (1587-1654)
     • ‘Görlitzer Tabulaturbuch’ (1650)
   • d. Vers 4 (4-stemmige koraalzetting)
     • Johann Walter (1496-1570)
     • e. Vers 5 (samenzang)
       
3. Pavana à 5
   • Johann Staden (1581-1634)
   • ‘Venus-Kraentzlein’ (1610)
     
4. Confitemini Domino (intavolatie voor orgel)
   • Orlandus Lassus (1532-1594), geïntavoleerd door Heinrich Scheidemann (1595-1663)
   • 5-stemmig motet in 2 delen
     
5. Paduan à 6
   • Andreas Hammerschmidt (1611-1675)
   • ‘Neuer Paduanen, et al, Ander Theil’ (1639)
     
6. Siehe, wie fein und lieblich ists
   • Andreas Hammerschmidt (1611-1675): 12-stemmig motet over psalm 133
   • ‘Vierter Theill Musicalischer Andachten’ (1646)
     
7. Cantate Domino
   • Jacobus Gallus (1550-1591), geïntavoleerd voor orgel door Willem Ceuleers (2016)
   • 9-stemmig motet
     
8. Womit soll ich dich wohl loben / Nun danket alle Gott
   • Willem Ceuleers (opus 1141, 2026)
   • concerti, ritornelli, verzen en samenzang op koraalmelodieën

Uitvoerders:

soli

mezzosopraan:         Renate Weytjens
alt:                              Kirsten Van der Schueren, Agnes de Graaff
bas:                             Herman Mennes, Lieven Van den Eede

koor

sopraan:                    Hilde De Bleser
mezzosopraan:         Heleen Rouwenhorst, Sabine Vanthillo, Katrien Meeussen, Renate Weytjens, Bieke Schiltz
alt:                              Kirsten Van der Schueren, Agnes de Graaff, Els Caremans, Anne Ardui, Brenda Blokland
tenor:                         Koen Kinsbergen
bariton:                      Erik Deen
bas:                             Dirk Daems, Herman Mennes, Erik Claessens, Lieven Van den Eede

instrumenten

blokfluit:                   Kirsten Van der Schueren, Katrien Croonenberghs, Rina de Bruin, Lydie Pointud, Kurt Du Tré, Willem Ceuleers
traverso:                    Hilde De Bleser
basdulciaan:             Walter De Clercq                
trombone:     Koen Becu
gamba:                       Els Caremans, Alma Ooms
koororgel:                 Willem Ceuleers
                                   (instrument vriendelijk ter beschikking gesteld door Jef Van Boven)

Walckerorgel:          Antoine Tronquo, Willem Ceuleers

Het orgel in de Brabantse Olijfberg (Protestantse kerk) werd in 1904-5 gebouwd door de firma E.F. Walcker (Ludwigsburg, D), opusnummer 1190. Het stamt uit de topperiode van dit orgelbouwergeslacht en was het eerste tastbare resultaat van de total make-over (neo-gothische stijl) van het kerkgebouw tussen 1904-1909, aangestuurd en gefinancierd door de ‘Duitse kolonie’ van Antwerpen. Het is een typisch Duits “symfonisch orgel”, met een rijk klankspectrum. Het werd op 16 april 1905 (palmzondag), ingespeeld door Willem De Latin. 

In het interbellum werd het orgel beheerd en bespeeld door Jos Watelet, mede-oprichter van de Bachvereeniging, en pionier van de oude Vlaamse en Nederlandse muziek. Het funcioneerde zowel als concertinstrument en als begeleidingsinstrument. In de jaren 1970 begon het orgel steeds grotere gebreken te vertonen, wat in 1984 leidde tot de vervanging van de originele pneumatische tractuur door een elektrische (Kaat en Tijhuis). In 1997 is de windmachine vervangen. In 2012 drong zich een grondige restauratie op. Na overleg met Michel Lemmens (‘Erfgoed Vlaanderen’) werd Cees van der Poel orgeladviseur. Sindsdien zijn alle lederen balgjes vervangen (ca. 1.500 stuks, firma Adema, 2014) en werd de oorspronkelijke dispositie (en intonatie) weer hersteld, m.n. van de Mixtuur (firma Verschueren, 2025). De klank van het orgel heeft nu weer het voorname en verfijnde karakter van een Walcker-orgel uit het begin van de twintigste eeuw.

De speeltafel (die in 1984 en geëlectrificeerd en naar de balustrade verplaatst) blijkt echter totaal versleten. Ook zijn er weerkerende problemen met de windvoorziening (pneumatische kegellades). Nu de restauratie van het kerkgebouw is voltooid, heeft het kerkbestuur besloten om ook dat deel van het orgel grondig aan te pakken, zodat dit bijzonder instrument ook in de toekomst bespeelbaar hoorbaar zal blijven.

Meer info op de orgelpagina
giften welkom op: BE19 0000 1498 7712 t.n.v. Protestantse kerk, Antwerpen, o.v.v. orgelfonds.

Muziekdiensten 2026 in de Brabantse Olijfberg om 10u15

19 juli: Andreas Hammerschmidt (1612-1675)

Alle deelnemers aan de muziekstage komen de dienst opluisteren.
In de namiddag is er om 15u00 een concert.

13 september: Georg Philipp Telemann (1681-1761)

Cantate voor mezzosopraan, viool en basso continuo
uit ‘Harmonischer Gottesdienst’ (1725-26): Beglückte Zeit, TWV1-118
Daniëlle Van de Vloet, Stef Willems, Piet Van Steenbergen, Willem Ceuleers

11 oktober: dameskoor Lusciniae

• Willem Ceuleers: ‘Wie Gott mich führt, so will ich gehn’, opus 1138 (2026)
• Max Gulbins (1862-1932): Psalm 62, opus 109 nr. 2 (1921)

sopranen: Lies Tousseyn, Muriel Gazin, Daniëlle Van de Vloet, Reinhilde Smits
alten: Kirsten Buermans, Françoise Driesens, Hermien Heres, Anneke Biesemans

8 november: Felix Mendelssohn-Bartholdy (1809-1847)

gastoptreden van strijkorkest ‘Entente Cordiale’ te Mortsel / sopraansolo: Nel Vanhee

organist: Antoine Tronquo (koorwerken), Willem Ceuleers (gemeentezang, sonate)

• Psalm 42, opus 42 (1837)
• Verleih uns Frieden gnädiglich, WoO 5 (1831)
• Orgelsonate over ‘Aus tiefer Not schrei ich zu dir’, opus 65 nr. 3 (1845)

13 december: Dietrich Buxtehude (1637-1707)

cantate ‘Wachet auf ruft uns die Stimme’, BuxWV 100
2 sopranen, bas, 2 blokfluiten, basdulciaan, viool, altviool, gamba, bc
cantate ‘Eins bitte ich vom Herren’, BuxWV 24
2 sopranen, alt, koor, 2 blokfluiten, basdulciaan, 2 violen, gamba, bc

10 januari 2027: Sigfrid Karg-Elert (1877-1933)

geestelijke liederen voor sopraan en orgel

Vlak voor Kerst 2025 kreeg de kerk een cadeau: een originele Statenbijbel, die ooit had toebehoord aan ds. Pieter de Haan (predikant te Antwerpen 1924-1957). Zijn gelijknamige kleinzoon was met vrouw en dochter naar Antwerpen afgereisd, om het exemplaar aan de huidige predikant te overhandigen. Waar past zo’n waardevol en uniek examplaar beter dan in een kerk, die de vorige eigenaar zovele jaren met hart en ziel heeft gediend, was de gedachte. Ds. Hernandez nam namens de kerk de bijbel in ontvangst en sprak zijn dank uit voor dit kostbare geschenk.

Over de Statenvertaling in het algemeen kunt u op de webpagina van Dick Wursten een en ander lezen: https://dick.wursten.be/bijbelvertaling.htm.

Het boek kunt u digitaal doorbladeren op de website van ‘bijbelsdigitaal’. De scan die u daar ziet is 100% identiek aan ons exemplaar. En als u op de afbeelding klikt kunt u zowel de scan zelf als de transcriptie zien (met de roemruchte kanttekeningen).

Fotos van ons exemplaar van het ‘nieuwe oude boek’.

Toelichting op de Acte van Authorisatie

De opdrachtgevers van de bijbelvertaling, de Staten-Generaal (burgerlijke overheid), wilden met deze akte de echtheid van het verkochte exemplaar garanderen. In deze tekst verklaarden ze dat alleen exemplaren voorzien van hun wapen en de handtekening van Barent Langenes authentieke ‘Staten’-vertalingen waren. Dit is de akte bij het Oude Testament; voorafgaand aan het Nieuwe Testament was een soortgelijke verklaring opgenomen. Van 1636tot 1645 is iedere Statenbijbel persoonlijk getekend door Barend Langenes, toenmalige hoofd van de rekenkamer. Hij tekende als gemandateerde vanwege de Staten-Generaal. Enkel bijbels met deze acte, stempel en handtekening mochten verkocht worden.

Acte van autorisatie.

[gekopieerd van https://www.statenvertaling.net/1637/autorisatie.html]

DE Staten Generael der Vereenichde Nederlanden, allen den genen die desen sullen sien ofte hooren lesen, Saluyt, Doen te weten: Alsoo het Octroy by ons den xj. December, in den jare 1632. geconsenteert aen de Weduwe ende Erfgenamen van Hillebrant Iacobsz van Wouw, onse ordinaris Druckers tottet privative drucken, uyt-geven, ende verkoopen van den Nieuwen getranslateerden Bybel ende Nieuwe Testamenten, die nae ordre des laetsten Synodi Nationalis, door onsen last is gedaen Oversetten, expresselick dicteert, dat de voorsz Bybels ende Testamenten (onder anderen tot meerder sekerheyt ende evitatie van alle suppositie) met een gewoonlick Teecken sullen worden geteeckent, ende alsoo gebruyckt mogen worden. Ende dat dien volgens noodich is, dat totte voorsz Teeckeninge by ons een vertrouwt persoon werde gestelt.

SOO IST, dat wy om ’t goet vertrouwen ’t welck wy hebben ende stellen in den persoon van Barent Langenes, Camer-bewaerder van des Generaliteyts Reecken-kamer, den selven geauthoriseert hebben, ende authoriseren hem mits desen tot het voorsz teeckenen van den op-ghemelten Nieuwen getranslateerden Bybel, ende Nieuwe Testamente, om redenen voor-verhaelt, met sijn Signature ende Ons Wapen. Lastende ende bevelende allen ende een yegelick die dit eenichsins sal moghen aengaen, den voorsz Barent Langenes voor onsen geauthoriseerden in desen t’ erkennen: ende dien volgens sijn Signature met ons Wapen, in voegen als voren, op de meer-genoemde Nieuwe Bybels ende Testamenten gestelt zijnde, volkomen geloof te geven: Want wy sulcx tot evitatie van alle suppositie, ten regarde vanden selven Bybel ende Testamenten, bevonden hebben alsoo te behooren.

Gegeven inden Hage, op den 10 Iunij 1637.

Was geparaphreert,
A. Ploos van Amstel, ^vt.

Onder stont,
Ter Ordonnantie van de selve.
Geteyckent
Cornelis Musch.

Barent Langenes
1637

Cornelis Musch was griffier van de Staten-Generaal.
Adriaen Ploos van Amstel was een afgevaardigde uit Utrecht.
Barend Langenes was hoofd van de rekenkamer van de Staten-Generaal.

• Willem Ceuleers speelt werken van Sigfrid Karg-Elert
• Dinsdag 23 september, 20u00
• Inkom vrij / vrije bijdrage

Een kerkgebouw komt pas echt tot leven (en tot z’n recht) als het gebruikt wordt. En het best als dat gebeurt op een manier die bij het gebouw past.

In een ruime kerk, zoals de onze, met een mooie akoustiek (veel resonantie, niet teveel nagalm) is één van de meest geschikte levengevers : samen zingen, met het orgel.

Dat gaan we dus op deze Monumentendag (14 september 2025) doen. We putten hierbij uit de zangbundels die door de eeuwen heen gebruikt zijn (materieel en immaterieel erfgoed tegelijk) . Vier liederen zijn het geworden: een Geneefse psalm, een Luthers koraal, een Engelse hymn en een Duits/Nederlands geloofslied. We zullen ook de door de eeuwen heen gewijzigde zangwijze laten horen (dus beleven). Onderwijl komt ook Mendelssohn even langs.

We doen het twee keer: om 14u en om 15u. Duur 20 minuten.

Wilt u al oefenen:

7 foto’s met impressie van de heringebruikname op 7 september

De laatste loodjes (schilderwerk)

De stellingen zijn weg, de lusters hangen weer, de banken zijn teruggeplaatst (nog niet op de Laatste foto’s). Er zal nog stevig gepoetst moeten worden, maar het begint weer op  een kerk te lijken. Foto’s van de werken. Zopas werd ook het dossier voor de verbetering van de verlichting goedgekeurd (nieuwe plafondlampen, en spots voor het koor). De inkomhal zal deze week geschilderd worden, en dan begint vanaf 23/6 de orgelbouwer aan zijn deel van de job. Hij hoopt tegen het bouwverlof klaar te zijn. 

Activiteiten

– Op 30 augustus zal het ensemble Arborescence een laat-avondconcert verzorgen (festival Laus Polyphoniae) met motetten van Philippe de Vitry.
– Op 7 september zal de kerk weer als kerk in gebruik worden genomen.
– Op 14 september zullen ook nieuwsgierige buitenstaanders met Open Monumentendag de kerk kunnen bezoeken (en beleven hoe ‘samenzang’ voelt en een ‘preek’ vanaf de kansel)
– Op 23 september om 20u zal het orgel worden voorgesteld deels in z’n oude glorie hersteld, middels een orgelconcert door Willem Ceuleers.

Verhuizing oud archief

Het oud-archief van onze kerk (tot 1918) hebben we overgedragen aan het Felix-archief, wegens de belangrijke historische waarde. Naast onze eigen geschiedenis bevat dit namelijk ook het verhaal van de beide Duitstalige protestantse kerkgemeenten die er tot 1918 in Antwerpen waren: Onze kerk en de Christuskirche (Bexstraat 9-11). Daar zal het deels worden gedigitaliseerd, opnieuw geïnventariseerd en zo makkelijk raadpleegbaar voor onderzoekers van de stadsgeschiedenis.

Wisseling van de wacht

Op de komende gemeentevergadering (22/6) zal dhr. Dick Wursten zijn mandaat als bestuurslid neerleggen. Dhr. Wouter Van Hoof is bereid gevonden zijn mandaat te voltooien (tot 2026). Hij zal ook de functie van secretaris overnemen.

Wilt u ons steunen? 

1. rekeningnummer van de Protestantse Kerk BE19 0000 1498 7712. U kunt uw gift ook een bestemming geven: ‘interieurschildering’, ‘verlichting’.
2. voor de orgelrestauratie hebben we een projectrekening bij het Koning Boudewijnfonds (Giften boven 40 euro zijn dan aftrekbaar van de belastingen): 
BE10 0000 0000 0404 met de volgende gestructureerde code : +++ 623/3910/50054 +++.  U kunt dit ook online doen : https://donate.kbs-frb.be/actions/PRA-RMHWAntwerpen.  (of scan deze QR-code)

[klik op de foto’s om ze te vergroten]

september: de kerk is weer open

hier enkele foto’s van de inhuldigingsviering op 7 september 2025

einde juni

foto’s van @lucid (Copyright)

De laatste loodjes (juni)

De polychromie (april)

De preparatie (februari)

bewegende beelden